Ayak Sağlığı Rehberi · Hedefler tablosu
Ölçmediğinizi yönetemezsiniz.
Topallıktan rasyona, işletmenizi karşılaştırabileceğiniz hedefler. Her hedefin kaynağı yanında; ayrıntısı ilgili rehber bölümünde.
Hareket skoru ve topallık
İlgili bölüm →Skoru 1 (normal) olan inek
İneklerin en az %90'ı
ICAR Kılavuzları 7.5
Skoru 2–3 olan inek
İneklerin %10'undan azı
ICAR Kılavuzları 7.5
Skorlama sıklığı
İdeal olarak 2 haftada bir, en az ayda bir
ICAR Kılavuzları 7.5
Kaç inek skorlanır
Hepsi; zaman yoksa sürüye göre örnek (300 ve üzeri sürüde en az 85)
Main ve ark. 2010 (ICAR Tablo 27)
Bağlı duraklı ahırda belirgin topallık
4 işaretten 2 ya da daha fazlası
Gibbons ve ark. 2014 (ICAR 7.5)
Hesaplayın: kaç inek skorlanmalı ve topallık oranı.
Tırnak bakımı
İlgili bölüm →Kesim zamanı
Kuruya ayırmada ve doğumdan yaklaşık 2 ay sonra
Kofler 2015 (ICAR Kılavuzları)
Arada topallayan inek
Kesim gününü beklemeden baktırılır
Rehber · 6
Ön duvar boyu (çoğu Holstein)
85–90 mm, ölçülerek (eski öneri 75 mm)
Rehber · 6
Kesimden sonra süt
En fazla 2 gün hafif düşüş, sonra artış
Rehber · 6
Lezyonların en sık görüldüğü dönem
Laktasyonun 60–120. günleri
ICAR Kılavuzları 7.4
Konfor ve zemin
İlgili bölüm →Yatma süresi
Günde 10–14 saat; doğum çevresinde en az 12 saat
Rehber · 5
Durak sayısı
İnek başına en az 1; ilk doğum yapanlar varsa %5–10 fazla
Rehber · 5
Sağım için betonda bekleme
Günde toplam en fazla 3 saat
Rehber · 5
Düvelerin alıştırılması
Doğumdan en az 3 hafta önce betona ve duraklara
Rehber · 5
Beslenme ve rumen
İlgili bölüm →Kaba yem NDF'si (sağmal inek)
En uygun aralık KM'nin %17–27'si; %15–19 alt sınırdır
NASEM 2021, s. 63
Kaba yem NDF'si (risk ölçütü)
%30 ve üzeri risk yok; %25'in altı yüksek risk
INRA 2018, s. 218
Toplam NDF
Rumen pH'ı 6,0'ın üzerinde kalsın diye en az %30 KM
INRA 2018, s. 215
Fiziksel etkili NDF (peNDF>8)
KM'nin %14,9–18,5'i
NASEM 2021, s. 62
Penn State elek kutusu (sağmal TMR)
19 mm %2–8 · 8 mm %30–50 · 4 mm %10–20 · alt kap %30–40
Heinrichs ve Jones, Penn State Extension
Rasyon geçişi
Büyük değişiklikler en az 2 haftaya yayılır
Rehber · 4
Ayak banyosu
İlgili bölüm →İç uzunluk
3,0–3,7 m; her arka ayak en az 2 kez batmalı
Dairyland Initiative; Greenough 2007
Çözelti derinliği
9–12 cm; taç bandını örtmeli
Dairyland Initiative; Huxley ve ark. 2012
Hacim
Yaklaşık 200–250 litre ve üzeri
Greenough 2007; Dairyland Initiative
Çözeltinin yenilenmesi
Litre başına en fazla 1 inek geçişi
Huxley ve ark. 2012; AHDB
Hesaplayın: banyo hacmi ve değiştirme zamanı.
Uyarı eşikleri
Bu oranlar aşıldığında sorun tek tek ineklerde değil, sürünün yönetimindedir.
%20–25
Sürünün bu kadarından fazlasında tırnakta aynı hizada halka varsa ortak bir olay vardır: olayın tarihini hesaplayın, o dönemdeki rasyon ve yönetim değişikliğine bakın.
Rehber · 8
%75
Sağımhanede ineklerin bu kadarından fazlasının bacak hijyeni puanı 3–4 ise ayak banyosu büyük olasılıkla haftanın her günü gerekir. %25'in altındaysa gerektikçe yapılabilir.
Cook, Footbath Alternatives
%10
Hareket skoru 2–3 olan inekler bu oranı aşıyorsa barınak, zemin, rasyon ve tırnak bakımı birlikte gözden geçirilmelidir.
ICAR Kılavuzları 7.5
Ne kaydedilmeli?
Yukarıdaki hedeflerin hiçbiri kayıt olmadan ölçülemez. Bir defter yeter; önemli olan her ineğe aynı bilgiyi yazmak.
Tırnak kesimi
Kulak numarası, tarih, tırnak bakıcısı. Her lezyon için bacak, iç ya da dış tırnak, haritadaki bölge, hastalığın adı ve şiddeti. Sağlıklı tırnaklar da yazılır.
Hareket skoru
Tarih, skorlanan inek sayısı ve her ineğin skoru. Skoru 3 ve üzeri olan inekler ayrıca not edilir ve ayağına baktırılır.
Ayak banyosu
Banyo günleri, çözeltinin yenilendiği zaman, kaç inek geçtiği, veteriner hekimin belirlediği madde ve oran, bacak hijyeni puanı.
Tırnak halkaları
Ölçüm tarihi, inek ve halkanın taç bandına uzaklığı (mm). Doğum tarihiyle birlikte saklanır.
Rasyon değişiklikleri
Yeni silaj, konsantre artışı, yem değişikliği ve tarihleri. Halkalar ve lezyonlar bu tarihlerle karşılaştırılır.
Tedavi
Tarih, inek, hastalık, veteriner hekimin uyguladığı tedavi ve arınma süresi.
Hastalık adlarında ortak dil için ICAR Tırnak Sağlığı Atlası'nın Türkçe çevirisi kullanılabilir. Tedavi ve ilaç kararını veteriner hekim verir.
Kaynaklar
- 1.ICAR Guidelines, Section 07 – Bovine Functional Traits: Claw Health in Dairy Cattle; Lameness in Dairy Cattle. ICAR, Utrecht (wiki sürümü, 2025–2026). Main ve ark. 2010, Gibbons ve ark. 2014 ve Kofler 2015 bu kılavuzlarda aktarılır.
- 2.National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. Nutrient Requirements of Dairy Cattle. 8. gözden geçirilmiş baskı. The National Academies Press, Washington DC, 2021.
- 3.INRA. INRA Feeding System for Ruminants. Wageningen Academic Publishers, Wageningen, 2018.
- 4.Heinrichs, J., Jones, C.M. (2013, güncelleme 2025). Penn State Particle Separator (DSE 2013-186). Penn State Extension.
- 5.Greenough, P.R. (2007). Bovine Laminitis and Lameness: A Hands-on Approach. Saunders Elsevier.
- 6.Huxley, J. ve ark. (2012). Control of Lameness. İçinde: Green, M. (ed.) Dairy Herd Health. CABI. Bölüm 6.
- 7.The Dairyland Initiative, University of Wisconsin-Madison School of Veterinary Medicine. Footbath Design.
- 8.AHDB (Agriculture and Horticulture Development Board, Birleşik Krallık). Cow footbaths: narrow and wide footbath designs; ease and frequency.
- 9.Cook, N.B. Footbath Alternatives. University of Wisconsin-Madison School of Veterinary Medicine (tarihsiz; yazar notuna göre hakemli değildir).
"Rehber · N" ile gösterilen hedeflerin kaynakları ilgili bölümün sonunda listelenir.